Mae Gwynfor Evans yn perthyn i griw dethol o bobl a heriodd Margaret Thatcher ac ennill yn ei herbyn. Cafodd ei gynddeiriogi wedi iddi dorri ei gair ynglyn â sefydlu S4C ym 1980 a bygythiodd newynu i farwolaeth. Roedd hynny'n ddigon i beri i'r "Ddynes Haearn" newid ei chân am unwaith.
Fel ymgyrchydd diflino ar faterion fel yr iaith a hunaniaeth ddiwylliannol, digon annisgwyl oedd cefndir Gwynfor. Roedd yn fab i berchennog siop adrannol yn y Barri, tref y dociau yn y de, a ddysgodd Gymraeg pan yn oedolyn.
Yng ngholeg y Brifysgol Aberystwyth y daeth gwleidyddiaeth Gwynfor Evans i'r amlwg. Sefydlodd gangen Plaid Cymru, a oedd yn blaid ymylol ar y pryd, a oedd yn cael ei chysylltu'n bennaf ag ymgyrchoedd uniongyrchol a argymhellwyd gan yr awdur a'r ysgolhaig Saunders Lewis. Roedd Gwynfor yn heddychwr a wrthododd wasanaethu'n yr Ail Ryfel Byd.
Ym 1945, daeth yn Llywydd ar y blaid, a dechreuodd ei ymgyrch yn erbyn boddi pentref Cwm Celyn ger y Bala - cynllun a fyddai'n darparu dwr i Lerpwl. Er i'r ymgyrch fod yn aflwyddiannus, bu'n fodd i amlygu'r bygythiad cynyddol i gymunedau Cymraeg a'r iaith ei hunan.
Daeth ei awr fawr ym 1966 pan alwyd isetholiad yng Nghaerfyrddin. Yn gwbl annisgwyl, enillodd Gwynfor Evans a Phlaid Cymru fuddugoliaeth ysgubol. Dangosodd ganlyniad Caerfyrddin fod Plaid Cymru yn awr yn rym gwleidyddol pwysig. - Oddi ar wefan www.100arwyrcymru.com
Diwedd Prydeindod (Gwynfor Evans)
Cyfres y Cynulliad. Pamffled Wleidyddol yn trafod agweddau o fywyd Cymru gyda sylw arbennig i gyfrifoldebau'r Cynulliad ...
£4.95
Pe Bai Cymru'n Rhydd (Gwynfor Evans)
Cymharu Cymru â naw gwlad fach Ewropeaidd sydd wedi ennill mesur o ryddid cenedlaethol yn cynnwys Estonia a Latfia...
Llyfrau Saesneg
£7.95
Fighting for Wales (Gwynfor Evans)
Dyma un o wleidyddion pennaf Cymru yn arolygu rhai o ymgyrchoedd cenedlaetholgar y ganrif hon ac yn archwilio'r consesiy...
£12.95
Land of My Fathers (Gwynfor Evans)
Cyfrol gynhwysfawr, 500-tudalen, darluniadol o hanes Cymru sydd wedi profi i fod yn glasur.
£6.95
The Fight For Welsh Freedom (Gwynfor Evans)
Cyflwyniad hawdd-ei-darllen i 2,000 o flynyddoedd o hanes Cymru yn cynnwys portreadau cryno o arwyr Cymru drwy'r oesau a...